رمزگشایی از تاریخ ۵۰ ساله موسیقی ایران؛ گنجینه ویدا مشایخی | جزئیات
پس از گذشت پنج دهه از انتشار اولیه، یکی از مهم‌ترین منابع مکتوب پژوهشی در حوزه هنر، تحت عنوان «کتابشناسی موسیقی» به تهیه و تنظیم ویدا مشایخی توسط نشر خُنیاگر بازنشر شد و در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفت. این کتاب که نخستین بار در سال ۱۳۵۵ منتشر شده بود، به عنوان یک نقشه راه جامع برای شناخت ادبیات موسیقایی ایران در نیم قرن اول قرن چهاردهم شمسی شناخته می‌شود.
محتوای گنجینه مکتوب موسیقی
شهاب منا، مدیر نشر خُنیاگر، در مقدمه خود بر این اثر می‌نویسد:
اثری که پیشِ‌رو دارید نخستین کتابشناسی موسیقی منتشرشده در ایران به سال ۱۳۵۵ (قریب به پنجاه سال پیش) است. در این اثر مشخصات کتاب‌ها و مقالات موسیقی در بازۀ زمانیِ پنجاه‌سالۀ ۱۳۰۵ تا ۱۳۵۵ گردآوری، و در آن با ارائۀ فهرست موضوعی، نام اشخاص، نام نویسندگان و… امکان جست‌وجو در متن به سهولت فراهم شده است.
در این کتاب، فهرست مقالات از ۲۲ نشریه فارسی‌زبان معتبر پیش از انقلاب اسلامی استخراج شده است. از جمله این نشریات می‌توان به مجلات جریان‌سازی همچون «موزیک ایران»، «مجلۀ موسیقی»، «تماشا»، «هفت هنر»، «یغما» و «ارمغان» اشاره کرد که نقش پررنگی در ثبت تاریخ تحلیلی موسیقی ایران داشته‌اند.
پیشینه علمی و همکاران برجسته اثر
ویدا مشایخی، مؤلف این اثر، با تکیه بر دانش آکادمیک خود در سطوح عالی، این کتابشناسی را به عنوان پایان‌نامه دوره کارشناسی ارشد تدوین کرده بود. او تحصیلات خود را در رشته روابط عمومی (دانشکده علوم ارتباطات اجتماعی) و علوم تربیتی (دانشگاه تهران) گذرانده و دوره تخصصی کتابداری و علوم اطلاع‌رسانی را در دانشگاه پیتسبورگ ایالت پنسیلوانیا سپری کرده است.
نکته حائز اهمیت در تدوین این کتاب، همکاری چهره‌های درخشان موسیقی و پژوهش ایران با مؤلف است. چنان‌که در مقدمه ذکر شده، اساتیدی همچون پرویز منصوری، محمود خوشنام و عبدالحسین آذرنگ در به ثمر رسیدن این اثر همکاری صمیمانه‌ای داشته‌اند. ساختارمندی، ایجاز و انتخاب مقالات معتبر از ویژگی‌های بارز این اثر است که آن را از یک تجمیع ساده فراتر برده و به یک اثر علمی تبدیل کرده است.
اهمیت بازنشر در عصر دیجیتال
اگرچه امروزه بسیاری از مجلات قدیمی توسط نهادهایی مانند کتابخانه مجلس شورای اسلامی اسکن شده و در فضای مجازی در دسترس هستند، اما چالش اصلی پژوهشگران، یافتن محتوای مورد نظر در میان هزاران صفحه است. کتابشناسی موسیقی ویدا مشایخی با ارائه فهرست موضوعی دقیق، مانند کلیدی برای یافتن سریع عناوین عمل می‌کند.
شهاب منا در بخشی از یادداشت خود به تجربه شخصی‌اش اشاره کرده و می‌گوید که سال‌ها پیش برای تدوین نخستین دایره‌المعارف سنتور (انتشار ۱۳۸۸)، از مدخل‌های معرفی‌شده در همین کتاب بهره جسته است. این موضوع نشان‌دهنده کاربردی بودن اثر حتی پس از گذشت چندین دهه است.
تفاوت با آثار مشابه و ارزش پژوهشی
پیش از انتشار این کتاب در سال ۱۳۵۱، عزیز شعبانی در جلد اول کتاب «شناسایی موسیقی ایران»، فهرستی از کتب و نشریات ارائه کرده بود، اما به عقیده کارشناسان، آن تلاش هرگز جامعیت و روش علمیِ کتابشناسی موسیقی ویدا مشایخی را نداشت.
لازم به ذکر است که نشر خُنیاگر در راستای تکمیل این زنجیره پژوهشی، کتاب «تاریخ موسیقی از کورش تا پهلوی» را نیز در سال ۱۴۰۴ بازنشر کرده است تا محتوای کتابشناسی مندرج در آن نیز در اختیار جامعه موسیقی قرار بگیرد. بازنشر کتاب مشایخی، گامی بلند در جهت احیای منابع مرجع موسیقی ایران به شمار می‌رود.
