بازگشایی کنسرواتوار موسیقی غزه در چادرها؛ نوای امید در ویرانه‌ها | جزئیات
به گزارش خبرگزاری ریتم؛ سه چادر در امتداد نواری از شن‌های بادی و پرازدحام صف کشیده‌اند، پنجره‌هایشان رو به منظره امواج مدیترانه باز است. از درون آن‌ها، صدای آواز، گیتاری که به آرامی نواخته می‌شود، ویولن و سپس فلوت به گوش می‌رسد. اما در حالی که این موسیقی آرامش و هماهنگی را تداعی می‌کند، محیط اطراف چنین نیست: ردیف‌هایی از پناهگاه‌های موقت و شلوغ در گرمای تابستان غزه می‌جوشند، کودکان خردسال در میان آوارها راه خود را باز می‌کنند و خودروهای فرسوده و گاری‌های اسب‌کش جاده‌ای پر از چاله را مسدود کرده‌اند. در بالای سر، پهپادهای نظامی اسرائیل وزوز می‌کنند.
این چادرها، خانه جدید شعبه غزه از کنسرواتوار ملی فلسطین هستند که به آموزش موسیقی کلاسیک، پاپ و سنتی اختصاص دارد. این موسسه، که در سال ۱۹۹۳ تأسیس شد، زمانی از دفاتر مجهز در شهر غزه، سه پیانو و انبارهایی پر از ساز و نت‌های موسیقی بهره‌مند بود. فارغ‌التحصیلان آن برای اجرا در سراسر جهان سفر می‌کردند. اما این همه پیش از جنگ بود. کلاس‌های درس، اتاق‌های تمرین و سالن اجتماعات، همگی در حملات بی‌وقفه اسرائیل که بخش وسیعی از غزه را بین اکتبر ۲۰۲۳ تا اکتبر ۲۰۲۵ ویران کرد، از بین رفتند. سازها و آرشیو گسترده کنسرواتوار نیز به همین سرنوشت دچار شدند.
از ویرانی تا بازسازی: آغاز دوباره در چادرها
احمد ابو عمشا، نوازنده و یکی از معلمان کنسرواتوار موسیقی غزه، اکنون با گروه کوچکی از کارمندان سابق، در تلاش است تا برنامه‌های این موسسه را بازسازی کند. او که اصالتاً اهل بیت حانون در شمال غزه است و در حال حاضر در منطقه تحت اشغال اسرائیل به سر می‌برد، اکنون بر فعالیت‌های کنسرواتوار در مرکز غزه نظارت دارد و گیتار درس می‌دهد و گروه‌های کر را هدایت می‌کند.
ابو عمشا می‌گوید: «زمانی، پیش از جنگ، موسیقی برای بسیاری از مردم ابزاری برای سرگرمی و توسعه فردی بود… اکنون موسیقی به ابزاری مهم برای تسکین روانی تبدیل شده است. ما با کودکان زیادی کار می‌کنیم که از تروما و پریشانی روانی ناشی از جنگ رنج می‌برند.»
بیش از ۷۲ هزار فلسطینی، عمدتاً زنان و کودکان، در جریان حملات اسرائیل کشته شدند و هزار نفر دیگر نیز از زمان آتش‌بس ۹ ماه پیش در حملات اسرائیل جان باخته‌اند. این جنگ با حمله غافلگیرکننده حماس از غزه به اسرائیل آغاز شد که ۱۲۰۰ نفر، عمدتاً غیرنظامیان، را کشت و ۲۵۰ نفر را به گروگان گرفت. این منطقه همچنان تقسیم‌شده باقی مانده است، با ۲.۳ میلیون فلسطینی که تحت حاکمیت جنبش اسلام‌گرای ستیزه‌جو در حدود ۴۰ درصد خارج از کنترل اسرائیل زندگی می‌کنند. تعداد کمی از آن‌ها خانه‌ای دارند.
تقریباً تمامی معلمان و دانشجویان کنسرواتوار در طول جنگ آواره شدند، بسیاری چندین بار، و برخی نیز مجروح یا کشته شدند. ابو عمشا با اندوه می‌گوید: «یکی از دلخراش‌ترین لحظات، از دست دادن یکی از دانش‌آموزانم، یوسف سلمان بود که از منظم‌ترین، مودب‌ترین و بااستعدادترین دانش‌آموزان بود. او گیتار را با من می‌آموخت و در بمباران یک کافه کشته شد. این یک فقدان بسیار دردناک بود.»
تاکنون، تقریباً هیچ بازسازی از ماه اکتبر صورت نگرفته است، زیرا محدودیت‌های اسرائیل بر ورود کالاها به غزه همچنان پابرجاست و فاز دوم آتش‌بس پیشنهادی به دلیل ادامه مذاکرات بر سر خلع سلاح حماس متوقف شده است. بسیاری در غزه همچنان گرسنگی می‌کشند و کمبود شدید آب آشامیدنی، سوخت و تجهیزات پزشکی وجود دارد.
داستان‌هایی از مقاومت و امید
معلمان کنسرواتوار موسیقی غزه برای رسیدن به دانش‌آموزانی مانند محمد خضر، نوجوان ۱۷ ساله‌ای که ۱۰ سال پیش در این موسسه شروع به یادگیری عود، ساز سنتی عربی و جد گیتار کرد، ساعت‌ها در جاده‌های پر از آوار سفر می‌کنند.
خضر که از خانه‌اش در شمال آواره شده، با خانواده‌اش در چادری نزدیک شهر مرکزی دیرالبلاح زندگی می‌کند. این نوجوان می‌گوید: «هرگاه احساس استرس یا ناراحتی می‌کنم، به موسیقی پناه می‌برم زیرا اعصابم را آرام می‌کند و به من حس آرامش می‌دهد. احساس می‌کنم به موسیقی تعلق دارم، همان‌طور که موسیقی به من تعلق دارد، به خصوص در این دوره دشوار زندگی‌مان.»
تقاضا برای درس‌های موسیقی بسیار زیاد است و معلمان بسیار کمیاب هستند، به همین دلیل خضر اکنون به دانش‌آموزان جدید آموزش می‌دهد. او توضیح می‌دهد: پیش از جنگ، آموزش در کنسرواتوار جامع‌تر و ساختارمندتر بود. ما کتاب‌ها و نت‌های موسیقی را مطالعه می‌کردیم و هم کلاس‌های عملی و هم نظری داشتیم. اما اکنون منابع بسیار محدود هستند و فعالیت‌ها عمدتاً فقط بر گروه‌های کر و آموزش عملی ساز متمرکز شده‌اند.
این کنسرواتوار، که به نام ادوارد سعید، محقق فلسطینی-آمریکایی، روشنفکر عمومی و فعال برجسته که پیانیست کلاسیک ماهری نیز بود، نامگذاری شده است، دفتر مرکزی خود را در کرانه باختری اشغالی دارد، اما شعبه محلی آن از دیرباز یکی از ویژگی‌های برجسته صحنه فرهنگی غزه بوده است.
پیش از جنگ، اسرائیل گاهی به بهترین دانش‌آموزان اجازه خروج می‌داد تا برای اجرا در ارکستر جوانان فلسطین، گروه تور کنسرواتوار، به خارج از غزه سفر کنند. دیگران نیز در داخل غزه به اجرا می‌پرداختند و کنسرت‌هایی در سنت‌های عربی و غربی برگزار می‌کردند.
اسامه جهجوح، معلم فلوت در کنسرواتوار موسیقی غزه از سال ۲۰۱۲، تمامی سازهای خود را در طول جنگ از دست داد. او می‌گوید: هنگامی که پس از تخریب خانه‌ام آواره شدم، سه کیسه حاوی فلوت‌هایم را از دست دادم و خود را بدون هیچ ساز موسیقی یافتم، اما حاضر به تسلیم نشدم. دوباره به ایده ساخت فلوت از لوله‌های پلاستیکی بازگشتم، همان‌طور که در کودکی انجام داده بودم. این کار دشوار بود، زیرا ساخت فلوت نیاز به اندازه‌گیری‌های دقیق برای سوراخ‌ها و جایگذاری نت‌ها دارد، اما موفق شدم یک ساز قابل نواختن تولید کنم.
در بزرگترین چادر از سه چادری که توسط کنسرواتوار استفاده می‌شود، ده‌ها جوان گرد هم آمده‌اند تا آواز بخوانند، بنوازند و گوش دهند. صدای مجموعه‌ای از مقام‌ها – گام‌ها، ملودی‌ها و حالت‌های موسیقی سنتی در جهان عرب – در میان پناهگاه‌های اطراف پخش می‌شود. برخی از آن‌ها با فلوت‌های ساخته شده از شلنگ پلاستیکی نواخته می‌شوند، برخی دیگر با سازهای نجات‌یافته یا تعمیرشده.
یارا ابو عمشا، ۱۵ ساله، از حدود هشت ماه پیش که به المواسی نقل مکان کرده، مشغول یادگیری ویولن است. او می‌گوید: «من ویولن را انتخاب کردم زیرا احساس کردم نزدیک‌ترین ساز به شخصیتم و گویاترین بیانگر احساساتم است. ویولن سازی بسیار احساسی است؛ صدای آن آرام و زیباست و توانایی فوق‌العاده‌ای در انتقال احساسات دارد.»
او ادامه می‌دهد: «موسیقی برای من معنای زیادی دارد. پیش از جنگ، این‌گونه به آن فکر نمی‌کردم، اما در طول جنگ کشف کردم که این یک پناهگاه واقعی برای ما شده است. حتی اگر برای مدت کوتاهی هم باشد، موسیقی به ما فرصتی می‌دهد تا از واقعیت فرار کنیم.»
