انتقاد تند حسین علیزاده؛ هنر مجاز و دستوری از درون تهی می‌شود | جزئیات
به گزارش خبرگزاری ریتم؛ گاهی یک پروژه فرهنگی، فراتر از گردآوری ساده اسناد و تصاویر، به تلاشی ارزشمند برای بازخوانی حافظه تاریخی یک سرزمین تبدیل می‌شود. پروژه «سیمرغ‌نامه» دقیقاً از همین جنس است؛ یک آرشیو و موزه آنلاین پویا که تلاش می‌کند میراث هنری و فرهنگی پراکنده ایران در موزه‌ها و مجموعه‌های خصوصی جهان را در یک روایت واحد گرد هم آورد.
در تازه‌ترین گام این پروژه ملی، از بخش ویژه موسیقی در سیمرغ‌نامه رونمایی شد. این مراسم به همت فرشاد توکلی و همکارانش در کتابسرای راوی برگزار گردید تا از دریچه نگاره‌ها و نقاشی‌های کهن ایرانی، تصویری دقیق از زیست موسیقایی ایرانیان در دوره‌های مختلف تاریخی ارائه دهد.
ایده اصلی این بخش بر پایه جست‌وجو و پژوهش در هزاران اثر تصویری شکل گرفته است. دست‌اندرکاران پروژه با گردآوری و دسته‌بندی تصاویری که نشانه‌هایی از سازها، نوازندگان، آیین‌های بزم و شیوه‌های اجرای موسیقی دارند، روایتی تازه از تاریخ موسیقی ایران و نسبت آن با زندگی اجتماعی ارائه می‌دهند.
این نشست فرهنگی با حضور چهره‌های درخشان هنری همچون حسین علیزاده، لیلی گلستان، سهراب پورناظری، مجتبی جباری، آوا مشکاتیان، مینا افتاده و جمعی دیگر از هنرمندان برگزار شد و به گفت‌وگویی عمیق درباره هویت فرهنگی و نسبت امروز ما با میراث موسیقایی ایران تبدیل گردید.
انتقاد حسین علیزاده از محدودیت‌ها و هویت‌زدایی در هنر
حسین علیزاده، آهنگساز و نوازنده برجسته تار، در این مراسم با اشاره به تغییر مفاهیم در گذر زمان گفت:
هر پدیده‌ای که در جامعه رواج پیدا می‌کند، به‌تدریج دستخوش تغییر می‌شود و اصالت اولیه آن نیز تحت تأثیر شرایط اجتماعی قرار می‌گیرد.
او با تاکید بر اینکه این روند در موسیقی پیچیده‌تر است، افزود:
هنر همواره از شرایط اجتماعی، سیاسی و مذهبی تأثیر می‌پذیرد و حکومت‌ها نیز در دوره‌های مختلف تلاش کرده‌اند آن را در مسیر مطلوب خود هدایت کنند.
علیزاده با اشاره به تجربیات ارزشمند خود در حوزه موسیقی فیلم اضافه کرد:
«هر زمان هنر ناچار شود تنها در محدودترین و مجازترین شکل ممکن ارائه شود، به‌تدریج از درون تهی خواهد شد؛ هرچند سینمای ایران دوره‌های درخشانی را نیز پشت سر گذاشته است.
این استاد برجسته سپس به نقد مفهوم «موسیقی جهانی» پرداخت و توضیح داد که آنچه امروز با این عنوان شناخته می‌شود، نتیجه شرایط تاریخی و ساختارهایی است که امکان دیده شدن موسیقی غرب را فراهم کرده است. به باور او، جهانی شدن هرگز نباید به معنای نادیده گرفتن هویت ایرانی باشد و این موضوع تقابلی میان شرق و غرب نیست.
ضرورت بازنگری در آموزش دانشگاهی و شناخت موسیقی نواحی
بخش دیگری از سخنان علیزاده به جایگاه والای موسیقی نواحی ایران اختصاص داشت. او موسیقی اقوام را هنری عمیق و برخاسته از زندگی مردم دانست و گلایه کرد که نگاه رایج به هنرمندان این حوزه همچنان در شأن جایگاه واقعی آنان نیست. به باور او، اگر تنها به گردآوری اسناد تاریخی بسنده کنیم و خلاقیت را متعلق به گذشته بدانیم، در حق تاریخ موسیقی ایران جفا کرده‌ایم.
علیزاده پروژه موسیقی در سیمرغ‌نامه را تلاشی برای بازشناسی هویت فرهنگی ایران توصیف کرد و گفت:
جامعه‌ای می‌تواند مدرن باشد که گذشته و سنت خود را بشناسد. آهنگسازی که ردیف موسیقی ایرانی را عمیقاً درک کرده باشد، می‌تواند با اتکا به همان پشتوانه، اثری نو و امروزی خلق کند؛ زیرا ماده اولیه خلاقیت از دل تاریخ و فرهنگ هر سرزمین به دست می‌آمی‌اید.
او همچنین با انتقاد از وابستگی شدید مطالعات دانشگاهی به منابع غربی گفت که بخش مهمی از شناخت ما از هنر ایران حاصل پژوهش‌های غیرایرانیان است. وی تاکید کرد که هرچند این تحقیقات ارزشمندند، اما خود ایرانیان باید مفسر و روایتگر اصلی میراث فرهنگی خود باشند.
این موسیقیدان برجسته با اشاره به تنوع بی‌نظیر قومی از سیستان و بلوچستان تا خراسان و کردستان، بر ضرورت بازنگری جدی در شیوه آموزش موسیقی در دانشگاه‌ها تاکید کرد و گفت که آموزش دانشگاهی نباید تنها به موسیقی دستگاهی محدود شود.
پایان مراسم و تجلیل از مفاخر موسیقی ایران
علیزاده در پایان، پروژه موسیقی در سیمرغ‌نامه را نمونه‌ای موفق از این بازنگری دانست و خواستار آن شد که آثار ایرانی به جای معرفی پراکنده در موزه‌ها تحت عنوان کلی «هنر اسلامی»، با ماهیت مستقل خود شناخته شوند.
این مراسم با تجلیل از حسین علیزاده، سهراب پورناظری و اعضای گروه سیمرغ‌نامه به کار خود پایان داد؛ پروژه‌ای مستقل که می‌کوشد با گردآوری و روایت دوباره آثار پراکنده تاریخ هنر ایران، پلی مستحکم میان گذشته و امروز بسازد.
